کلياتي پيرامون صنعت پتروشيمي

 

پتروشيمي به صنايعي اطلاق مي شود كه در آنها هيدروكربن هاي موجود در نفت خام و يا در گاز طبيعي به محصولات شيميائي تبديل مي شود. اين محصولات كه از هيدروكربن ها و طي يك سري عمليات شيميائي بوجود مي آيند ، اصطلاحا" محصولات پتروشيمي ناميده مي شوند.
صنايع پتروشيمي بطور كلي از سال 1920 با توليد استون(Aseton ) كه در ساخت مواد منفجره كاربرد داشت ، آغاز شد و در دوران جنگ جهاني دوم رشد نمود. از سال 1940 این صنعت رشد زیادی از لحاظ ارزش افزوده و ایجاد درآمد داشت و پس از آن با سرعت زيادي توسعه يافت.
رشد سريع صنايع پتروشيمي را مي توان در نتيجه عوامل ذيل دانست:
   -  وفور و ارزاني مواد اوليه مورد نیاز
   -   ارزش افزوده قابل توجه محصولات پتروشيمي
   -   تنوع فراورده هاي پتروشيمي و اهميت آنها در رابطه با زندگي انسان امروز
   -   تنوع روش ها و تكنولوژي ساخت محصولات
   -   امكان توليد انبوه محصولات
   -  بهبود روش هاي ساخت و توليد در نتيجه انجام تحقيقات و توسعه و امكان توليد محصولات جديد
در سال 1338 اولين هسته صنعت پتروشيمي در ايران با تاسيس كارخانه كود شيميائي در مرودشت استان فارس و زير نظر بنگاه شيميائي وابسته به وزارت اقتصاد ايجاد گرديد. در سال 1342 شركت ملي صنايع پتروشيمي وابسته به شركت ملي نفت ايران تاسيس و كليه فعاليت هاي مرتبط با پتروشيمي به شركت فوق محول گرديد.
بطور كلي روند توسعه و تحول صنعت پتروشيمي ايران از آغاز تا كنون را مي توان به پنج دوره زير تقسيم نمود:


مرحله اول_ پيدايش


- تاسيس شركت ملي صنايع پتروشيمي و بهره برداري از واحد توليدي كود شيميايي شيراز در سال 1342.

 

مرحله دوم_ توسعه اوليه


-توسعه پتروشیمی در قالب برنامه عمراني سالهاي 42 تا 65 ، تامين نياز داخلي به كود شيميايي و مواد پايه ،احداث مجتمع هاي پتروشيمي بندر امام ، فارابي ، خارك،پاسارگاد،كربن اهواز، رازي و طرحهاي توسعه پتروشيمي شيراز.

 

مرحله سوم_ ركود


- به حداقل رسيدن فعاليت هاي شركت ملي صنايع پتروشيمي و واحدها و مجتمع هاي پتروشيمي در سالهاي دفاع مقدس تا اواسط سال 67 .

 

مرحله چهارم_ تجديد حيات و بازسازي


- بازسازي مجتمع ها ي آسيب ديده در جنگ تحميلي طي برنامه اول توسعه (در سال های 68 تا 73)، بهره برداري از برخی طرح هاي اساسي شامل پتروشيمي اصفهان و پتروشيمي اراك ، تكميل مجتمع بندر امام، توسعه صادرات و خصوصي سازي و سود دهي صنعت در برنامه پنج ساله دوم (بين سالهاي 74 تا 78) و بطور كلي افزايش توليد سالانه از 4/2 به 11 ميليون تن با بهره برداري از طرحهاي باقيمانده از برنامه پنج ساله اول.

 

مرحله پنجم_ جهش و تثبيت


- سرآغازي براي جهاني شدن این صنعت بر پايه تجربيات برنامه هاي اول و دوم در برنامه سوم توسعه و رشد صادرات غير نفتي از طريق توسعه صادرات پتروشيمي،گسترش خصوصي سازي،توجه خاص به تحقيق و توسعه، استفاده بهينه از ظرفيت هاي موجود و ايجاد ظرفيت هاي توليدي جديد.
در حال حاضر هدف بلند مدت اين صنعت دستيابي به فروش 20 ميليارد دلار محصولات در سال از طريق اجراي برنامه های چهارم و پنجم توسعه مي باشد. مهمترين اين اقدامات احداث واحد هاي جديد پتروشيمي به منظور افزايش حجم توليدات ، تنوع بخشيدن به محصولات، حداكثر استفاده از مزيت هاي نسبي موجود و حضوري موثر در منطقه و بازار جهاني است . ضمن آنكه از اين طريق پيش نياز برنامه آتي توسعه پتروشيمي جهت گسترش بازارهاي هدف صادراتي نيز فراهم خواهد شد. احداث واحدهاي اوره وآمونياك در صدر برنامه هاي توسعه پتروشيمي قرار دارد. انتخاب "اوره" به عنوان اولين محصول توليدي صنعت پتروشيمي ايران در سال 1342 نشان دهنده اهميت اين محصول در چرخه اقتصاد کشاورزی در كشور می باشد.


 

محصولات پايه در صنايع پتروشيمي


محصولات صنايع پتروشيمي که در سایر کارخانجات به عنوان مواد اولیه مورد استفاده قرار می گیرد را مي توان به چهار گروه عمده تقسيم نمود:

الف) الفين ها: 


شامل اتيلن،پروپلين،بوتادين كه عمدتا"در توليد محصولات پلاستيك ،لاستيك و نساجي كاربرددارند.

 

ب) آروماتيك ها:


شامل بنزن ،تولوئن و زايلين ها كه از آنها مواد مختلف شيميائي و پتروشيمي توليد مي شود.

 

ج) كلر آلكالي:


شامل كلر،سود سوز آور،پي وي سي و غيره.

 

د)گاز سنتز :


در توليد آمونياك ،اوره،متانول و غيره مصرف مي شود.

 

مواد اوليه و خوراك واحدهاي پتروشيمي


الف) نفتا:


اين محصول كه از توليدات پالایشگاههای نفت و يا كارخانجات تفكيك مايعات گازي به دست مي آيد ، از جمله بهترين خوراك ها و مواد اوليه صنايع پتروشيمي مي باشد كه در توليد مواد الفيني  ، آروماتيكي استفاده مي شود.

 

ب) گازهاو مايعات استحصالي :


گازهايي كه در مرحله استخراج،همراه نفت خام از چاه خارج مي شود و حاوي هيدروكربن هاي مورد نياز توليد محصولات پتروشيمي است ، پس از انجام يك سري عملیات تصفيه و جداسازي مايعات نفتي در كارخانجات پتروشيمي، بعنوان خوراك مورد استفاده قرار می گیرد.شایان ذكر است که گازهاي فوق الذكر در گذشته به علت نبود صنايع تبديلي ، سوزانده مي شد.


ج)گاز طبيعي:


گاز طبيعي كه از ميادين گازی استخراج و تصفيه مي گردد و در 30 سال اخیر بيشتر در کارخانجات توليد كود شيميائي (اوره_آمونياك) به عنوان خوراک مصرف مي شود.

 

د)گازهاي پالایشگاهی:


اين گازها كه درعمليات توليد فرآورده هاي نفتي پالايشگاهها توليد مي شود ، نيز حاوي هيدروكربن هاي سبك بوده و مناسب برای استفاده به عنوان خوراك در واحدهاي پتروشيمي مي باشد.